પ્રેમાનંદ
Premanand
ગોવિંદચરિત્ર કહે ગર્ભજોગી, સાંભળીએ ભૂપાળ જી;
અદ્ભુત લીલા વૃંદાવનની, વરણવું વર્ષાકાળ જી.
શ્રીગોકુળમાં ગાજી ગાજી, વરસે છે વરસાદ જી;
તેવામાં ગૌધેન ચરાવે, રામકૃષ્ણ બે ભ્રાત જી.
ગાજે ઘન વીજળી બહુ ચમકે, થાય અંધારું ઘોર જી;
હંસ ચાતક બોલે બપૈયા, નાચે કળા કરી મોર જી.
અમૃતસ્વરે કોકિલા બોલે, ભ્રમર કરે ગુંજાર જી;
અભ્રઘટાને દેખી નાસે, વચ્છ કરે હીંસાર જી.
આદિત ઉડુગણ ઇંદુ આચ્છાદ્યા, વાદળી ગઈ સર્વ વ્યાપી જી;
અનંત જંતુ ઉદયા અવનીમાં, સૃષ્ટિ વિધિએ થાપી જી.
કીટ પતંગ પ્રાણી પંચવરણાં, મંડૂક કરે મુખ શોર જી;
લીલાં તૃણ થયાં અવનીમાં, ઉદ્યા દ્રુમ અંકોર જી.
નવીન પત્ર કુસુમ નાનાવિધ, નદીએ આવ્યાં પૂર જી;
નદીતટ ઊભા ગોવાળા તે, વાય વેણુ મધુર જી.
કાદવે મારગ પુરાણા, વેપારીએ મૂક્યા વેપાર જી;
આશ્રમ કીધા સંન્યાસીએ, એક સ્થળ રહેવું માસ ચાર જી.
નાના વ્રત કરે સૌ નારી, તાપસ બેઠા માળે જી;
શ્રવણ કીર્તન પૂજન પ્રતિમા, વર્ણાશ્રમધર્મ પાળે જી.
દુગણાં દૂધ કરે છે સુરભિ, ચરે લીલાં તૃણ જી;
કરે જેષ્ટિકા વાળે લંગોટી, વન જાય અશરણ શરણ જી.
ઝડી કરી વરસે મેવલિયો, નયણે સૂરજ ન સૂઝે જી;
વૃક્ષ તળે ઊભા અવિનાશી, ટાઢે થરથર ધ્રૂજે જી.
ઉપર જળ તળે જળ વહે છે, નથી બેસવાનો ઠામ જી;
પલાશપત્રના ટોપ કરી ધરે, મસ્તક કેશવ રામ જી.
સાંજ સમે આવે શ્રીગોકુળ, પૂરભર્યાં વહે નાળાં જી;
કોતરે તૂમડાં કટિએ બાંધી, ગોપુચ્છ વળગે ગોવાળા જી.
શામળિયાને સામા આવે, તારા લેઈ નંદરાય જી;
સંસારતારણ બીએ નદીમાં, જોઈને મૂકે પાય જી.
કોટિક કૌતક કરે કમળાવર, શુણ પરીક્ષિત રાજંન જી;
એ તો વર્ષાકાળની કહી લીલા, કરું શીતકાળ વરણંન જી.
વર્ણવું શોભા શરદકાળની, આવ્યો આશ્વિન માસ જી;
તિમિર નિવર્ત્યું અભ્રઘટાનું, થયું નિર્મળ આકાશ જી.
પ્રગટ ઉડુગણ ઇંદુ ભાસે, મહાજ્યોતિ કરે માર્તંડ જી;
રવિકિરણે પંક સૂકવ્યા, નિર્મળ કીધાં નવખંડ જી.
નિર્મળ જળ થયાં સર્વ સરિતનાં, પોયણ પંકજ ઊઘડિયાં જી;
ઉત્પત્તિ થઈ મુક્તાફળની, સ્વાતિબિંદુ બહુ પડિયાં જી.
પર્ણકુટિ તજી ઊઠીને ચાલ્યા, તીર્થ કરવા સંન્યાસી જી;
આગિયા ઊઘડ્યા કાદવ સૂક્યા, ઘર લીંપે પુરવાસી જી.
નૌકા મૂકી સમુદ્ર માંહે, વેપાર કરે વેપારી જી;
વિવાહકર્મ કરે વર્ણ ચારે, ગીત ગાય શુભ નારી જી.
જગ્ન હોમ થાય વેદાધ્યયન, દાન આપે દાતાર જી;
ભક્ત મુકાએ માયાથી જેમ, અભ્રથી મુકાયો સૂર જી.
વૈષ્ણવે મહોચ્છવ કીધો, શૃંગાર્યાં દેવસ્થળ જી;
નવાં અન્ન આવ્યાં નાનાવિધ, નવાં કુસુમ ને ફળ જી.
વેપારીએ ગ્રામાંતર કીધાં, પરવરિયા પરદેશ જી,
એ શીતકાળ તણું છે વર્ણન, લીલા શ્રીહૃષીકેશ જી.
સ્રોત
- પુસ્તક : કાવ્યપરિચય ભાગ 1 (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 22)
- સંપાદક : રામનારાયણ વિ. પાઠક, નગીનદાસ ના. પારેખ
- પ્રકાશક : નવજીવન પ્રકાશન મંદિર, અમદાવાદ
- વર્ષ : 1939
- આવૃત્તિ : બીજી આવૃત્તિ, ત્રીજું પુનર્મુદ્રણ
