Ranmalsar nu Varnan - Metrical Poem | RekhtaGujarati

રણમલસરનું વર્ણન

Ranmalsar nu Varnan

દલપતરામ દલપતરામ
રણમલસરનું વર્ણન
દલપતરામ

(દોહરા)

જે જગદીશે જગતમાં, રચ્યાં રૂડાં નર રત્ન;

કરિ વંદન તેને કરું, પ્રબંધ રચન પ્રયત્ન.

ધણી ધરાંગધરાતણો, ''રણમલ’’ રૂડું નામ;

રણમલસર તેણે રચ્યું, પરોપકારી કામ,

રચે બાગ કે બંગલા, રચે મહેલ નિજ માટ;

નવાઈ એમાં કાંઈ નહિ, તો વહેતી વાટ.

સૌ જનના સુખ કારણે, કીધું જે કંઈ કામ;

ધરણી તળમાં ધન્ય તો, નિર્મળ તેનું નામ.

એવા જનનો જગતમાં, કરવો જશ વિસ્તાર;

આપ્યો મુજને ઈશ્વરે, માટે અવતાર.

સમીપ ધરાંગધરાપુરી, ઠાઠ બનાવ્યો ઠીક;

ઉત્તર દિશામાં ઓપતું, રણમલસર રમણીક.

દુર્ગતણા તે દ્વારથી, દિસે કેટલે દૂર;

પૂર્ણ ફૂટ પાંત્રીશસેં, જાણો જનો જરૂર,

ખરચ્યું નાણું ખાંતથી, લેખે ગણી અધલાખ;

તે ૫રમારથ કારણે, સૌ જન પૂરે સાખ.

કરી સારી કારીગરી, કીધું એવું કામ;

રચના રણમલસરતણી, રાચે દેખી રામ.

(ભુજંગી છંદ)

જઈ આજ સારી સરે યુક્તિ જોઈ,

કહું તે હવે જો ધરો કાન કોઈ;

થશો મગ્ન આનંદમાં તૃપ્ત થાશો,

ચિતે નિત્ય તે વાંચવાને ચહાશો.

ભલા પુણ્યના કામમાં રાખી ભાવ,

રચ્યું રાજસાહેબ રૂડું તળાવ;

પુરા પુણ્યનું કામ તે જેમ જાણી,

રચે પર્વ પુણ્યાર્થ પુણ્યાત્મ પ્રાણી,

વિશેષે કરી કામ તે હું વખાણું,

જગાધિપતી રીઝશે એમ જાણું;

વડી પુણ્યની વાત કોઈ વખાણે,

ટળે પાપ તેનું પ્રભૂ પ્રીત આણે.

દયાથી પ્રભૂએ દીધી કાવ્ય શક્તિ,

ભલા ભાવથી તો કરું એવી ભક્તિ;

કરે પુણ્યનું કામ કોઈ વિચિત્ર,

વખાણી કરું મારી વાણી પવિત્ર.

રચ્યું ઈશ્વરે શ્રેષ્ઠ બ્રહ્માંડ આખું,

જુઓ કામ તેમાં બહુ બાકી રાખ્યું;

દિસે જ્યાં ઘણાં માણસોનો જમાવ,

કીધાં ઘણાં ત્યાં કુવા ને તળાવ.

(દોહરા)

તે તો પરોપકારિ જન, કરે રીઝવવા રામ;

કવિજન પણ કિરતી કરે, અવલોકી કામ.

વર્ણન કરવા મન વધ્યું, તાજું કોઈ તળાવ;

રણમલસર નજરે પડ્યું, ભાળી ઉપજ્યો ભાવ.

વીરમગામે મૂનસર, છે ધોળકે મલાવ;

કાંકરિયા નામે કહું, અમદાવાદ તળાવ.

જોયાં તે જીરણ ઘણાં, ફાટ્યાં તૂટ્યાં તેમ;

વર્ણન એવાં વૃદ્ધનું, કરવું રુચે કેમ.

સરસ સરોવર સમે, સૌ જનના સુખ કાજ;

ધર્મ નિમિત બંધાવિયું. રૂડા રણમલરાજ.

વર્ણન કરવા મન વધ્યું તે નિરખી તતખેવ;

કોડે શું વર્ણન કરું, દેશે વાચા દેવ.

સંવત મુનિ શશિ ભક્તિ ભૂ. માઘ માસ સુખકાર;

રણમલસર રુડું રચ્યું, વદિ દ્વાદસી કવિ વાર.

રસપ્રદ તથ્યો

1. સરે = તળાવ 2. મૂનસર = મૂળમાં મોણસર શબ્દ છે. 3. કવિ = શુક્રવાર

સ્રોત

  • પુસ્તક : ચૂંટેલી કવિતા : દલપતરામ (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 41)
  • સંપાદક : ચિમનલાલ ત્રિવેદી
  • પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર
  • વર્ષ : 2002