દલપતરામ
Dalpatram
(ભુજંગી છંદ)
જુઓ દૂરથી યુક્તિ કેવી જણાય,
ગિરી રાજની તુલ્ય શોભા ગણાય;
ઘણાં ઝાડનાં ઝુંડ ઊંચાં વધેલ,
દિસે જેમ માહેશ્વરીનો મહેલ.
વિશેષે જુઓ આ વડોની ઘટા છે,
તથા તાડની છત્ર જેવી છટા છે;
કહું કેળની કાંતિ કેવી કરી છે,
ધજાઓ રુડી આંગણે શું ધરી છે.
નમે ને ઊંચી થાય આકાશમાંહી,
કરી હાથ ચાળા કહે જેમ કાંહી;
કહે સાનમાં સર્વને મર્મ એવા,
અહો પ્રાણી આવો અહિં દાન લેવા.
બિજાં ઝાડનાં પાંદડાં ખૂબ ઝૂમે,
રુડાં બારણે તોરણો જેમ લૂમે;
સુગંધી શિળો વાયુ સંમુખ આવે;
તહાં માનથી તેડવા જેમ ધાવે.
જુઓ કોકિલા બોલ મીઠા કહેતી,
જનારા જનોને દિસે માન દેતી;
ઝિણા શબ્દ બીજા ખગો ઉચ્ચરે છે,
દિસે જેમ તે વાત કાંઈ કરે છે.
તહાં રંગ લીલે તૃણો ઉગિયાં છે,
બિછાનાં બિછાવેલ શું શોભિયાં છે;
સુશોભીત ઝાડો રહ્યાં ખૂબ ઝૂમી,
રુડી જાણિયે તે રચી રંગભૂમિ.
જુઓ પાણિયારી સ્ત્રીઓ કેવિયો છે,
દિસે શિર ગર્બા ધરી દેવિયો છે;
ઘણા લોકના થોક જાતાં જણાય,
જનો જેમ તીર્થે મળી સંઘ જાય.
જુઓ કોઈ તો કાવડે નીર લાવે,
નિહાળી કવિને ઉરે તર્ક આવે;
દિસે તીર્થવાસી કરી તીર્થ આવ્યો.
જુઓ કાવડે નીર ગંગાનું લાવ્યો.
પશૂ વૃંદ પાણી પિવા કાજ જાય,
મળે વૃંદમાં વૃંદ તો ભીડ થાય;
દિસે જેમ દાતારના દ્વાર પાસે,
રહે ભીડ ભિખારીની દાન આશે.
જુઓ એક ૨સ્તેથી ગાયો અનેક,
દિસે આવતો ઘેરિ ગોવાળ એક:
ઘણા લોકનો એક આચાર્ય જેમ,
ચલાવે જુઓ ધર્મનો પંથ તેમ.
વળી વીચરે ને કરે શબ્દ ગાયો,
સુણી શબ્દ તે તો વિશેષે સહાયો;
તૃષા તો ટળી પૂર્ણ જેને પ્રતાપે.
મહારાજને ગાય આશીષ આપે.
સ્રોત
- પુસ્તક : ચૂંટેલી કવિતા : દલપતરામ (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 43)
- સંપાદક : ચિમનલાલ ત્રિવેદી
- પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર
- વર્ષ : 2002
