(ચોપાઈ)

મુંબઈલગતૂં ન્હાનૂં ગામ, પરેલ મધુરૂં કોમળ નામ;

વસ્તી ગરીબ ત્હાંની ઘણી, સંખ્યા નહિં ઝાઝી તેતણી.

ગામ નથી જોવા લાએક, (પણ) આસપાસની રચના નેક;

હવે પાણિ સારાં બહુ ત્યાંહ, કુદરતના દેખાવો જ્યાંહ.

ખેતર મેદાનો ને બાગ, શોભે છે ત્યાં જાગોજાગ;

અનેક ઝાડો પંખી ઘણાં, રચનામાં હોયે શી મણા!

શ્રીમંતોની વાડી બહૂ, ખુલ્લામાં ખૂલે તે સહૂ;

ઝાડ પાન ફૂવારા હોજ! વળી બંગલાકેરી મોજ!

પણ જોવાને તો લાએક, ધામ ગવરનરનું છે એક;

જેની શોભાનો નહિં પાર, કરિશ બિજે ટાણે વિસ્તાર.

તળાવ મોટૂં સુંદર બ્હાર, ચાંદનિમાં શોભે સુખકાર;

પવન લ્હેરથી પાણીમાંહ્ય, લ્હેર મનોહર રમતી થાય.

આ કોરેથી ઊંચે વળે, વાઘ-ઈશ્વરી માતા મળે;

ત્યાંથી ચ્હડતાં ઊંચે બહૂ, નિશાણકાઠી આવે કહૂં.

પેલિ પાસથી જાતાં વળી, ચ્હડતાં ઊંચે દીસે ભલી;

તે ટેકરિ મારો વિશ્રામ, દુખિયાને તે સૂખનૂં ઠામ.

કાઠિવાળિનૂં મ્હોડૂં નેક, હમણાં ઉતરી ગયું છે છેક;

સણગારો તો બંધ જ થયા, સગાં સ્નેહિ સહુ આઘાં ગયાં.

એ બે ટેકરિયો શોભાય, એક ઉદરની બેનો થાય;

કાઠીવાળી મોટી ખરી, મારાવાળી ન્હાની જરી.

બેવચને હૂં દુખિયો હતો, તેથી અહિં તહિં ફરવા જતો;

ઘણી જગાઓ જોઈ વળ્યો, પણ કોઈ સાથે ના હળ્યો.

પણ જારે હૂં આવ્યો અહીં, જોતામાં સખ પામ્યો સહી;

૫છી વિચાર કરૂં છૂં જેમ, સરખે સરખાં જોઊં તેમ.

કાઠીવાળી ટેકરિ એક, બીજી નીચે વાડી નેક;

બંનેની છે પડતી દશા, અડે નહીં પાછી સોવશા.

દુનિયાંની હૂં સમજ્યો પેર, શીખામણ મેં લીધી ઘેર;

અડતી પડતી સહુની ખરે, પ્રીતિકળી ખીલી તે ખરે.

વાંક તમારો લેશે નહીં, બેનો નવ ગભરાશો કંઈ;

આથમતા રવિકેરૂં તેજ, જોઈ ધીરજ રાખો સ્હેજ.

તમારિ તો સંધે છે ખ્યાત, (તેમાં વળી) કવી કરે વિસ્તારે વાત;

તમે દિલાસો આપ્યો તેમ, વળે પાડ મારાથી કેમ?

હવે ટેકરી મારી જેહ, કેવી રૂપે ગૂણે તેહ;

વર્ણન વાંચી જાજો લોક, દર્શન કરતાં મુકજો શોક.

આમ કરી દુરથી દેખાય, ઉતાવળાં પગલાં થઇ જાય;

ચ્હડતાં એવો હરખ ન માય, ચ્હડ્યા પછી ક્યમ ના સુખ થાય?

વિસ્મયવાળી થાયે આંખ, શોભામાં ઊણૂં નહિં કાંક;

પછી બેસતાં ખજુરી પાસ, મહોડેથી બોલાએ હાસ!

આહા આ કેવૂં એકાંત! ચાર પાસ કેવૂં આ શાંત!

જમિન પવન પાણી આકાશ, બહુ ગંભીર કરે મન આશ.

પંખી દુર બોલે જે કોઈ, કોઈ વાર સાંભળિયે મોહિ;

(વળી) વચ્ચે ગાડિ કરે ગગડાટ, તેનો પણ ગંભીર જ થાટ.

દિવસે તો લાગે લગરીક, અંધારી રાતે બહુ બ્હીક;

(તોપણ) તારા જોઈ માણે મોજ, કવિ અંતરમાં કરતો ખોજ.

દુનિયામાં આફતની રાત, તેમાં આશાનો ચળકાટ;

એ આશાથી ઈશ્વરતણી, કૃપાપ્રસાદી મળતી ઘણી.

પણ જારે ચાંદનિ સોહાય, ટેકરિ પર ચાદર પથરાય;

પૂર્વ દિશાએ દરિયો જેહ, રંગ રંગ દેખાડે તેહ.

મોજાઓમાં થાતાં ફીણ, વચ્ચે તે ચળકે જ્યમ ચીણ;

દુરથી આવે ઘૂ ઘૂ સાદ, ખરે મધુર તેમાં શો વાદ?

પવન વળી આવે જે મંદ, રુવે રુવે પસરે સુખકંદ;

કિયો ચિતારો ચિતરે જોઉં! કવિ વરણે પણ હૂં તો રોઊં.

મધુર ચાંદની શી ગંભીર, હૂં તો રાખૂં ઊંચૂં શીર;

ખૂબ જોઈ શિર નીચૂં કરૂં, ધ્યાન રુંડૂં અંતરમાં ધરૂં.

જ્ઞાનચંદ્ર ને મનઆકાશ, જોઈ કરૂં કર્તામાં વાસ:

જીવનમુક્ત થાઊં ખરો, પછી હોય શેનો ખર્ખરો?

(પણ) સર્વ કાળે એવો હું નહીં, હોઊં હૂં તો પછિ દુનિયાં કહીં;

જોગી અનુભવ સાચો લેય, તજિ દુનિયાં જંગલમાં રેહ.

દરિયો લાંબે પશ્ચિમભણી, મળે કોર તેને નભતણી;

સૂરજ આથમતાં ને પછે, શોભા ત્હાં તો અચ્છી મચે.

દરિયો દીસે પૂરવભણી, તેમાં ડુંગરિ રમતી ઘણી;

સૂરજ ઊગે ધૂમર ગળે, આનંદે દલગીરી ખળે.

ટેકરિ નીચે પૂરવ પાસ, વાડી જોઈ થાઉં ઉદાસ;

થોડાં થોડાં ઝાડો હજી, પૂર્વદશા દેખાડે લજી.

ટેકરિ નીચે પશ્ચિમકોર, ઝાડ ઝૂમખા રાખે તોર;

ઘટા ઘણી તેથી રહે સ્થીર, ઘણો વાય તો હિલવે શીર.

ચોમાસામાં કેવી મજે, ટેકરિ લીલી સાડી સજે;

લિલોતરીનો ચારો ચરે, તે જન પછિ ઉરમાં બહુ ઠરે.

ઋત ઋતના જૂદા બ્હાર, સમજાવે છે સારાસાર;

ગભરાયાંને ધીરાં કરે, ધીરાં આગળ સમજણ ધરે.

સાદિ સલૂણી સમજૂ છબી, પણ થોડાં જણ સમજે ખુબી;

ડુંગર દરિયા ને આકાશ, એમાં શૂં જોવાનૂં ખાસ?

કુકડા આગળ હીરો જેમ, અજ્ઞાનીને મન તે તેમ;

જેને બીજા પથરા કેહ, તેને કવિજન હીરા લેહ.

બલિહારી છે કુદરતતણી, કવી જુએ છે ખૂબી ઘણી;

બીજાં પણ સંસ્કારી જેહ, પીએ એ પ્રેમામૃત તેહ.

એ પ્રેમામૃત નિંદે કોય, તે તો જાતે અંધો હોય;

જારે તે દેખાયે નહીં, તારે નિંદા કરતો સહી.

(પણ) જનમથકી સંસ્કારી હોય, ગરૂડ તણી આંખે દુર જોય;

ટુંકી નજરનો દેખે નહીં, ચશ્માથી વળિ પેખે કંઈ.

જોવું વાંચવૂં સુણવૂ અને, એકાંતે રેહેવાનૂં બને;

પંડિતમૈત્રી કરવી એહ, જાત જાતના ચશ્મા છેય.

રડ્યાથિ ને જાગ્યાથી બહૂ, ટુંકી નજર કંઈ મારી લહૂં;

ચશ્માવણ ચાલે છે ખરું, પણ પેરૂં તો જોઊં ખરું.

(પણ) ટુંકી નજર અંદર નહિં જરા, છુપા જોઉં કુદરતના ઝરા;

ટુંકી નજરનો હૂં તો નહીં, ચખાડું છૂં બીજાને સહી.

મૈત્રી મારે કુદરતતણી, લેણાદેણી મારે ઘણી;

કુદરત મારી છે માશૂક, એથી પૂરૂં પામૂં સુખ.

બહુ ગભરાઊં દુનિયાંથકી, એકાંતે જઈ બેસૂ નકી;

કુદરતકેરા કરૂં વિચાર, વિસરી જાઊં દુખને યાર.

ટેકરિ પરથી નીચે જતાં, કુંજગલીની જોઊં છટા;

ચકલીયો સંધ્યાને સમે, ગાએ બહુ મીઠૂં તે ગમે.

ખરે ટેકરી વ્હાલી સહી, ભરવરસાદે ભેટૂં જઈ;

દૂર જતાં લાગે બહુ થાક, જોતાં થાએ ટહાડી આંખ.

ત્હારાથી દુઃખ વિસર્યો છેક, વળિ પામૂં છૂં સુખડૂં નેક;

એ મોટો તારો ઉપકાર, પાડ શું વાળૂં છઉં લાચાર.

જો હૂં હોતે તાલેવાન, બંધાવત મીનારો માન;

વળી બંગલો તેની પાસ, જેથી સમરણ રહેતે ખાસ.

પણ નર્મદ તૂ ભૂલે કેમ, એ સમરણ સારૂં નહિં ક્ષેમ;

સમરણ સાચૂં મોટૂં એહ, કવિતામાંહિ લખાયે જેહ.

અ્હડાર તેંસટ ઈસવી સંન, સોળમિ જૂને કરી દરશંન;

મહિમા ગાઈ પૂરો કર્યો, નર્મદ ડુબતો પાછો તર્યો.