મેં બાપડું રમકડું કુમળું ઉછેર્યું!

આ પ્રેમના હૃદયનો રસ પાઈ પોષ્યું;

પારેવડા સમ હતું બહુ ભોળિયું એ,

ને ગીતડું પ્રણયનું મુજ બાલુડું તે!

મારી પ્રિયાહૃદયનું ફૂલડું હતું એ

પ્રીતિ તણું મન હતું, સુખિયું હતું તે;

પોઢ્યું હતું મુજ કને દિન એક કાલું -

સૌએ રડી કળકળી ફૂલ તે ઉપાડ્યું!

લોકો કહે 'મરી ગયું, સમજ્યો ન હું તો,

ચાલ્યાં લઈ કુસુમ પાછળ હુંય ચાલ્યો;

જેને કહે જન 'સ્મશાન', તહીં ગયાં સૌ,

મારી પ્રિયા પણ હતી જનસાથમાં ત્યાં.

ત્યાં કાષ્ઠના ઢગ પરે ફૂલ તે સુવાડ્યું!

લોકે કહ્યું 'શબ' ભલે, 'ફૂલ' મેં કહ્યું'તું;

મેં તો કહ્યું, 'અરર! ભાઈ, જરાક થંભો,

આ લાડકું કઠિન અગ્નિ વતી ન બાળો!

રે સાંભળો!' પણ તહીં ભડકો ઊઠ્યો શું!

મૂર્ચ્છા તળે દુઃખ ભૂલી ધરણી ઢળ્યો હું;

તે ક્રૂર સૌ જન ગયાં નિજ ઘેર ચાલ્યાં,

આ એક જે મુજ હતી, રહી પાસ તે ત્યાં.

હું તો ઊઠ્યો, સળગતું મુજ કાળજું'તું,

ઢૂંઢ્યું, ન તોય નજરે મમ પુષ્પ આવ્યું;

ત્યાં દૂર વૃદ્ધ અવધૂત હતો ગુફામાં,

તેણે સુણી રુદન, આવી મને કહ્યું આ :-

'તારું ગયું કમલ મૃત્યુ તણે બિછાને,

ત્યાં સૌ જશે; જગત તો ભ્રમછાબડું છે;

આ પ્રેમ શો? રુદન શું? દુઃખદાહ શાને?

તું કોણ? તે સમજ, બાપ, જરા ઊભો ર્હે

તારું ચીરે હૃદય વ્યર્થ રડી રડીને,

તારું ગયું ન મળશે કદી પુષ્પ, ભાઈ!

સ્પર્ધા કરી જલધિ વ્યોમ ભણી કૂદે છે,

ને સૂર્ય આ લઈ ગ્રહો ફરતો ફરે છે.

આવા અનેક ઉદધિ ઊછળ્યા કરે, ને

બ્રહ્માંડમાં રવિ મળી અણુ શા ઊડે કૈં;

અસ્તિત્વ એ સહુ તણું નહિ હોય કો દી

કો દી હશે નભ બધું પરિશૂન્ય આ તો!

તોયે હતાં સહુ જ તત્ત્વ રૂપાન્તરે આ,

કોયે નવું નથી થયું : નવ થાય કાંઈ

કો દી વળી, પ્રલયનો સહુ ભોગ થાશે,

ત્યારેય બીજરૂપમાં સહુ આ સમાશે!

ત્યારેય ન્યૂન રતિભાર નહીં થવાનું,

ને કાંઈયે અધિક હાલ નથી થયેલું;

દોરાય કો ગતિ અનન્તથી વિશ્વ આવું,

ચીલો પડેલ પણ રાહ તણો દિસે ના!

તે માર્ગનાં પથિક તોય બધાં દિસે છે,

છે મૃત્યુ, જન્મ, જીવવું, સહુ ભાસ માત્ર;

તો મૃત્યથી રુદન, જન્મથી હાસ્ય શાને?

વૈરાગ્યમગ્ન રહી આયુ ન ગાળ શાને?'

તે દિનથી મન વિરાગ ધરી રહ્યો છું,

ને તાહરું સ્મરણ, મૃત્યુ! કર્યા કરું છું;

તું શાન્તિનું ભુવન છે, દુઃખ-અન્ત તું છે,

પ્રેમે બળેલ દિલનો મધુકાલ તું છે!

તું હાસ્ય છે રુદન કે હૃદયાગ્નિ રૂપે,

ને અશ્રુના ઝરણમાં સ્થલ જ્ઞાનનું છે;

તારાં સુખી ચરણમાં સહુ ઘોર ઊંઘે,

તોયે તને મનુજ કો કદીયે ન જાણે!

અન્ધાર તું, જગત જે કદીયે ન જોશે,

અંજાય વા નયન સૌ, બહુ દિવ્ય તું છે;

જ્યાં સૌ રડે, ખડખડી કર હાસ્ય ત્યાં તું

તારું અધિપતિપણું સહુ કાલ ચાલે!

રે ભાઈ મૃત્યુ! ગત કાલ બધો જ તારો,

ભાવિ તણા તિમિરમાં ઊજળો તું દીવો :

તું, હું, પ્રિયા મુજ, સહોદર શાં રહેશું,

તે મિષ્ટ કાલ સુધી સાચવ બાલ મારું!