![](https://rekhtagujarati.org/Images/Shayar/round/b7b4bcaf-a04e-4ce0-b7cb-d9a0d2108fb2.png)
(ભુજંગી)
પુરી એક અંધેરી ને ગંડુ રાજા.
ટકે શેર ભાજી ટકે શેર ખાજા;
બધી ચીજ વેચાય ત્યાં ભાવ એકે,
કદી સારી બુરી ન વેચે વિવેકે.
તહાં જઈ ચડ્યાં બે ગુરૂ એક ચેલો,
ગયો ગામમાં માગવા શિષ્ય પેલો;
લીધી સુખડી હાટથી આપી આટો,
ગુરૂ પાસ જૈને કહે ખૂબ ખાટ્યો.
ગુરૂજી કહે રાત રહેવું ન આંહી,
સઉ એક ભાવે ખપે ચીજ જ્યાંહી;
હશે ચોર ને શાહનો ન્યાય એકે,
નહીં હોય શિક્ષા ગુનાની વિવેકે.
કદી ગામ એવા વિશે ના વશીજે,
ચલો સદ્ય ચેલા જેવું ગામ બીજે;
કહે શિષ્ય ખાવા પીવા ખૂબ આંહી,
તજી તેહ હું તો ન આવીશ ક્યાંહી.
ગુરૂએ બહુ બોધ કીધુંજ ખાસો,
નહીં યોગ્ય આંહી રહે રાત વાસો;
ન માની કશી વાત તે શિષ્ય જ્યારે,
ગુરૂજી તજીને ગયા આમ ત્યારે.
રહ્યા શિષ્યજી તો ત્યહાં દિન ઝાઝા,
બહુ ખાઈ પીને થયા ખૂબ તાજા;
પછીથી થયા તેહના હાલ કેવા,
કહું છું હવે હું સુણો સર્વ તેવા.
(દોહરા)
તસકર ખાતર પાડવા, ગયા વણિકને દ્વાર;
તહાં ભીંત તૂટી પડી, ચોર દબાયા ચાર.
માત પ્રભાતે ચોરની, ગઈ નૃપને ફરિયાદ,
શૂળી ઠરાવી શેઠને, ડોશીની સુણી દાદ.
એવું ઘર કેવું ચણ્યું, ખૂન થયાં તે ઠાર;
રાતે ખાતર ખોદતાં, ચોર દબાયા ચાર.
વણિક કહે કડિયાતણો, એમાં વાંક અપાર;
ખરેખરી એમાં નથી, મારી ખોડ લગાર.
કડિયાણ શૂળી ઠરી, વણિક બચ્યો તે વાર;
ચુક ગારો કરનારની, કડિયે કરી ઉચ્ચાર.
ગારો કરનારો કહે પાણી થયું વિશેષ;
એતો ચૂક પખાલીની, મારી ચૂક ન લેશ.
પૂરપતિ કહે પખાલીને, જો તું શૂળીએ જાય;
આજ પછી આ ગામમાં, એવા ગુના ન થાય.
મુલ્લા નિસર્યા મારગે, મેં જોયું તે દીશ;
પાણી અધિક તેથી પડ્યું, રાજા છાંડો રીસ.
મૂલ્લાજીને મારવા, કરી એવો નિરધાર;
શૂળી પાસે લઈ ગયા, મુલ્લાને તે વાર.
ફળ જાડું શૂળીતણું, મુલ્લા પાતળે અંગ;
એવી હકીકત ચાકરે. જે કહી ભૂપ પ્રસંગ.
ભૂપ કહે શું હરઘડી, પૂછો હાજર હોય ;
શોધી ચઢાવો શૂળીએ, જાડા નરને જોય.
જોતાં જોતાં એ જડ્યો, જોગી જાડે અંગ;
બહુ દિન ખાઈને બન્યો, રાતે માતે રંગ.
શિષ્ય મુદત માગી ગયો, ગુરૂ પાસે પસ્તાય;
ગુરૂએ આવી ઉગારીઓ, અદ્ભુત કરી ઉપાય.
જોગી શૂળી પાસ જઈ, કહે ભૂપ સુણ કાન;
આ અવસર શૂળીએ ચડે, વેગે મળે વિમાન.
ચેલો બોલ્યો હું ચડું,એ ગુરૂ કહે હું આપ;
અધિપતિ કહે ચડીયે અમો, પૂરણ મળે પ્રતાપ.
ગુરૂ ચેલાને ગામથી, પહોંચાડ્યા ગાઉ પાંચ;
રાજા શૂળી પર રહ્યો, અંગે વેઠી આંચ.
જતાં ભણેલ ન ભૂપતિ, નિપજે એવા ન્યાય;
દેશ સુધારાની તહાં, તો આશા શી થાય.
(bhujangi)
puri ek andheri ne ganDu raja
take sher bhaji take sher khaja;
badhi cheej wechay tyan bhaw eke,
kadi sari buri na weche wiweke
tahan jai chaDyan be guru ek chelo,
gayo gamman magwa shishya pelo;
lidhi sukhDi hatthi aapi aato,
guru pas jaine kahe khoob khatyo
guruji kahe raat rahewun na aanhi,
sau ek bhawe khape cheej jyanhi;
hashe chor ne shahno nyay eke,
nahin hoy shiksha gunani wiweke
kadi gam ewa wishe na washije,
chalo sadya chela jewun gam bije;
kahe shishya khawa piwa khoob aanhi,
taji teh hun to na awish kyanhi
gurue bahu bodh kidhunj khaso,
nahin yogya aanhi rahe raat waso;
na mani kashi wat te shishya jyare,
guruji tajine gaya aam tyare
rahya shishyji to tyhan din jhajha,
bahu khai pine thaya khoob taja;
pachhithi thaya tehna haal kewa,
kahun chhun hwe hun suno sarw tewa
(dohra)
taskar khatar paDwa, gaya wanikne dwar;
tahan bheent tuti paDi, chor dabaya chaar
mat prbhate chorni, gai nripne phariyad,
shuli tharawi shethne, Doshini suni dad
ewun ghar kewun chanyun, khoon thayan te thaar;
rate khatar khodtan, chor dabaya chaar
wanik kahe kaDiyatno, eman wank apar;
kharekhri eman nathi, mari khoD lagar
kaDiyan shuli thari, wanik bachyo te war;
chuk garo karnarni, kaDiye kari uchchaar
garo karnaro kahe pani thayun wishesh;
eto chook pakhalini, mari chook na lesh
purapati kahe pakhaline, jo tun shuliye jay;
aj pachhi aa gamman, ewa guna na thay
mulla nisarya marge, mein joyun te deesh;
pani adhik tethi paDyun, raja chhanDo rees
mullajine marwa, kari ewo nirdhar;
shuli pase lai gaya, mullane te war
phal jaDun shulitanun, mulla patle ang;
ewi hakikat chakre je kahi bhoop prsang
bhoop kahe shun haraghDi, puchho hajar hoy ;
shodhi chaDhawo shuliye, jaDa narne joy
jotan jotan e jaDyo, jogi jaDe ang;
bahu din khaine banyo, rate mate rang
shishya mudat magi gayo, guru pase pastay;
gurue aawi ugario, adbhut kari upay
jogi shuli pas jai, kahe bhoop sun kan;
a awsar shuliye chaDe, wege male wiman
chelo bolyo hun chaDun,e guru kahe hun aap;
adhipti kahe chaDiye amo, puran male pratap
guru chelane gamthi, pahonchaDya gau panch;
raja shuli par rahyo, ange wethi aanch
jatan bhanel na bhupati, nipje ewa nyay;
desh sudharani tahan, to aasha shi thay
(bhujangi)
puri ek andheri ne ganDu raja
take sher bhaji take sher khaja;
badhi cheej wechay tyan bhaw eke,
kadi sari buri na weche wiweke
tahan jai chaDyan be guru ek chelo,
gayo gamman magwa shishya pelo;
lidhi sukhDi hatthi aapi aato,
guru pas jaine kahe khoob khatyo
guruji kahe raat rahewun na aanhi,
sau ek bhawe khape cheej jyanhi;
hashe chor ne shahno nyay eke,
nahin hoy shiksha gunani wiweke
kadi gam ewa wishe na washije,
chalo sadya chela jewun gam bije;
kahe shishya khawa piwa khoob aanhi,
taji teh hun to na awish kyanhi
gurue bahu bodh kidhunj khaso,
nahin yogya aanhi rahe raat waso;
na mani kashi wat te shishya jyare,
guruji tajine gaya aam tyare
rahya shishyji to tyhan din jhajha,
bahu khai pine thaya khoob taja;
pachhithi thaya tehna haal kewa,
kahun chhun hwe hun suno sarw tewa
(dohra)
taskar khatar paDwa, gaya wanikne dwar;
tahan bheent tuti paDi, chor dabaya chaar
mat prbhate chorni, gai nripne phariyad,
shuli tharawi shethne, Doshini suni dad
ewun ghar kewun chanyun, khoon thayan te thaar;
rate khatar khodtan, chor dabaya chaar
wanik kahe kaDiyatno, eman wank apar;
kharekhri eman nathi, mari khoD lagar
kaDiyan shuli thari, wanik bachyo te war;
chuk garo karnarni, kaDiye kari uchchaar
garo karnaro kahe pani thayun wishesh;
eto chook pakhalini, mari chook na lesh
purapati kahe pakhaline, jo tun shuliye jay;
aj pachhi aa gamman, ewa guna na thay
mulla nisarya marge, mein joyun te deesh;
pani adhik tethi paDyun, raja chhanDo rees
mullajine marwa, kari ewo nirdhar;
shuli pase lai gaya, mullane te war
phal jaDun shulitanun, mulla patle ang;
ewi hakikat chakre je kahi bhoop prsang
bhoop kahe shun haraghDi, puchho hajar hoy ;
shodhi chaDhawo shuliye, jaDa narne joy
jotan jotan e jaDyo, jogi jaDe ang;
bahu din khaine banyo, rate mate rang
shishya mudat magi gayo, guru pase pastay;
gurue aawi ugario, adbhut kari upay
jogi shuli pas jai, kahe bhoop sun kan;
a awsar shuliye chaDe, wege male wiman
chelo bolyo hun chaDun,e guru kahe hun aap;
adhipti kahe chaDiye amo, puran male pratap
guru chelane gamthi, pahonchaDya gau panch;
raja shuli par rahyo, ange wethi aanch
jatan bhanel na bhupati, nipje ewa nyay;
desh sudharani tahan, to aasha shi thay
સ્રોત
- પુસ્તક : દલપતરામનાં શ્રેષ્ઠ કાવ્યો (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 126)
- સંપાદક : ચન્દ્રકાન્ત ટોપીવાળા
- પ્રકાશક : પાર્શ્વ પબ્લિકેશન
- વર્ષ : 2008