દલપતરામ
Dalpatram
(પ્રભુ તને પ્રસન્ન તે કેમ થાય. - એ રાગ.)
નિર્ભય ન ભમિશ રે નર ભમરા,
બહુ બાવળ ક્યાંઇકજ ડમરા. નિર્ભય... ટેક.
આ સંસાર વિકટ વન છે, સ્થિર ચર તરૂવરમય તે છે,
ક્યાંઇ મોટા પર્વત દુઃખમય ક્યાંઈ, સુખમય સરિતા વહે છે. નિર્ભય...
ક્યાંઈ ભયકારી શિકારી ફરે છે, સૂક્ષમ જાળ પસારી;
પગ અડતાં પકડાઈ પડિશ તું, તો પછી શી ગતિ તારી. નિર્ભય...
કોઈ તરુવરનો પરિમળ નિર્મળ, છે વિષમય કોઈ છાયા;
કુટિલ કઠણ છે કોઈના કાંટા, કષ્ટ કરે પરકાયા. નિર્ભય...
ઉપર નિરખી આકાર અધિક શુભ, અધિક સુવાસની આશે;
ગણ ણણ ણણ ગુંજારવ કરતો, પહોંચિશ નહિ તે પાસે. નિર્ભય...
દિસે સરસ દેખાવ ખરો વળિ, ફૂલ અતુલ્ય ફુલેલાં;
પ્રાણ પ્રલય પળમાંહિ કરે, પગટવાથી પણ પહેલાં. નિર્ભય...
સરસ સુગંધિત અમળ કમળ, લોભે ન રહિશ લપટાઈ;
બંધ થતાં બંધાઈ પડિશ તો, મુકરર મરિશ મુંઝાઈ. નિર્ભય...
કોઈ તરુનો ચિકણો રસ છે ત્યાં, ચડપ રહે પગ ચોંટી;
એ પગ પછી ઉખડે ન ઉખાડ્યો, પડે પીડા મહા મોટી. નિર્ભય...
રિસામણી સરખાં તરુ રિસનાં, સેહેજે રિસે ભરાય;
પ્રિય ભાવે પણ સ્પર્શ કર્યાથી, ચડપ બહુ ચિડવાય. નિર્ભય...
કોઈ તરુ ફોગટ ફુલે ખરાં પણ, સુગંધ નહિ માંહિ સારો;
નિરખિ રહિશ પણ, નકી નહિ સરે, તેથી અરથ કાંઈ તારો. નિર્ભય...
કોઈ તરુ કદળી જેવાં, ફળ આપે એકજ વાર;
કાપે તેને ફરી ફળ આપે, બીજા નિરાશ જનાર. નિર્ભય...
રાયણની વળી રીત જુદી, શરૂમાં ફળશે સો વરસે;
સેવા કરનારો સુખ નહી લે, પછિ કોઈને સુખ કરશે. નિર્ભય...
ઠેકાણું ઠિક જોઈને ઠરજે, ડરિશ ન ઠામ કુઠામે;
કથન અધિક તુજ હિતકારક કહી દીધાં દલપતરામે. નિર્ભય...
(દોહરો)
જો વિચારીને જીવ તું, આ શિક્ષા ધારિ ઉર;
સદાચાર ધર સર્વદા, દુરાચાર કર દૂર.
સ્રોત
- પુસ્તક : ચૂંટેલી કવિતા : દલપતરામ (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 82)
- સંપાદક : ચિમનલાલ ત્રિવેદી
- પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર
- વર્ષ : 2002
