Kanku hatu te kajal thayu ('Vencharitra'mathi) - Katha-kavya | RekhtaGujarati

કંકુ હતું તે કાજળ થયું ('વેનચરિત્ર'માંથી)

Kanku hatu te kajal thayu ('Vencharitra'mathi)

દલપતરામ દલપતરામ
કંકુ હતું તે કાજળ થયું ('વેનચરિત્ર'માંથી)
દલપતરામ

(પુત્રી વિધવા થતાં માતાનો વિલાપ)

ધાડ આવી જમરાણની, હો શું કરવું રે;

ભર્યા શહેરમાં પાડી ભેળ, મારે હવે મરવું રે.

વાડી વિખેરી ઉજડ કરી, હો શું;

ગુડી દુશમને કાચી કેળ, મારે હવે...

દરિયા વચે વહાણ ડુબિયું, હો શું;

ખુટ્યા ખારવા કિધાં ખુવાર, મારે હવે.

રણ વગડામાં રિપુ મળ્યો, હો શું;

લુટી સાસરવાસણી નાર, મારે હવે.

માંડવો માંડ્યો વિખાઈ ગયો, હો શું;

લીલે તોરણે લાગી લ્હાય, મારે હવે,

ફૂટ્યાં ચોરીનાં માટલાં, હો શું;

કેમ દાઝ તે ઓલવાય, મારે હવે.

કાળ કસાઈ ક્યાંથી આવિયો, હો શું;

માર્યો નિરઅપરાધી મોર, મારે હવે.

રિધ સિધ સર્વે રોળાઈ ગઈ, હો શું;

મારાં નિર્બળ કર્મ નઠોર, મારે હવે.

સાગર સુખનો સુકાઈ ગયો, હો શું;

ખાઈ હબક ઉડી ગયા હંસ, મારે હવે.

દૈવ રૂઠ્યો મારા ઉપરે, હો શું;

કૃષ્ણ શિર જેમ કોપ્યો કંસ, મારે હવે.

સોનાની લંકા લુટાઈ ગઈ, હો શું;

સુખ સિંધુ થયો ખારો ઝેર. મારે હવે,

છળ કરી મસ્તક છેદિયું હો શું;

કટ્ટા વેરીયે વાળ્યું વેર, મારે હવે.

દુઃખ માંહી પડી દીકરી, હો શું;

તેં તો કાંઈ લડાવ્યાં લાડ મારે હવે.

અમૃત જાણીને વાવિયાં, હો શું;

ઉગ્યાં જન્મથી ઝેરી ઝાડ. મારે હવે.

મેં વળાવી સાસરે, હો શું;

સારા સજીયા નહીં શણગાર, મારે હવે.

સમય દીઠો સીમંતનો, હો શું;

મેં કીધું મોસાળું સાર, મારે હવે.

દૌહિત્ર મેં નવ દેખીયો, હો શું;

મેં તો લીધી નહીં કશી લહાણ; મારે હવે.

મનની ઇચ્છા મનમાં રહી, હો શું;

મારા પરવશ પડિયા પ્રાણ, મારે હવે.

કંકુ હતું તે કાજળ થયું, હો શું;

થઈ નાડાછડી કાળીઊંન, મારે હવે.

પૂરણ પાપ આવી મળ્યાં, હો શું;

મારૂં પરવારી ચૂક્યું પુન્ય, મારે હવે.

કુંવર કલઈયો કપાઈ પડ્યો, હો શું;

હું તો દેખું છું ઉજ્જડ દેશ, મારે હવે.

ઝાંખી દિશાઓ દિસે મને, હો શું;

હું તો અલ્પ દેખું ઉજેશ, મારે હવે.

ઘરમાં મને ગમતું નથી, હો શું;

મને ભાસે ભવન ભયંકાર, મારે હવે;

જીવ્યામાં સુખ જરીયે નથી, હો શું કરવું રે;

હું તો નહિ કરૂં અન્ન આહાર, મારે હવે મરવું રે.

(દોહરો)

પછી પિતા પુત્રીતણો, કહે કથન તે કાળ;

કોઈ કદી વરાવશો, બાળપણામાં બાળ.

સ્રોત

  • પુસ્તક : ચૂંટેલી કવિતા : દલપતરામ (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 80)
  • સંપાદક : ચિમનલાલ ત્રિવેદી
  • પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર