(મનહર છંદ)

શાણા સુબા ફારબસે સ્વર્ગમાં કર્યો નિવાસ,

તેનો શોક તજી શા થકી સંતોષ વાળવો;

કવિતા જહાજનો તે ભાગી પડ્યો કુવાથંભ,

ખરેખરો ખેદ તે તો કેમ કરી ટાળવો;

પંડિતોના પારેખની પ્રૌઢ પેઢી ભાગી પડી,

હવે કહો વ્યવહાર શી રીતે સંભાળવો;

દાખે દલપતરામ પામરનો પાળનાર,

મુંબઈમાં હતો તે લુંટાઈ ગયો માળવો.

(ઇંદ્રવિજ્ય છંદ)

તે મુજ મિત્ર ગયો તદનંતર, અંતર દુઃખ નિરંતર આવે;

જાતું રહ્યું સુખ તો શતજોજન, ભોજન ભાવ ભલે નવ ભાવે;

તેની છબી જ તરે નજરે, કદિ એક કલાક ન છેક છુપાવે;

કષ્ટ કથા દલપત્ત કહે, કહું કોણ કને દુઃખ કોણ કપાવે.

તર્ક વિતર્ક કવિત્વતણો, કવિના દિલમાંહિ શિથિલ દેખાણો;

દેશી તણી દરશાઈ દશા બુરિ, જ્યાંતહાં લક્ષ્મી વિનાશ જણાણો;

બુદ્ધિ ફરી બુદ્ધિમાનજનોની, ભલાજનનો પણ જીવ ભ્રમાણો.

દેખિ એવું દલપત્ત કહે, નરફાર્બસ સ્વર્ગ ગયો મન જાણ્યો.

(દોહરો)

નિર્ધન લોકો નિરખિયે, સદન સદન બહુ શોક;

સાહેબ ફાર્બસ સાથ ગઈ, લક્ષ્મી પણ પરલોક.

(મનહર છંદ)

સંધ્યા સમે વસુધા ને વ્યોમતણા સાંધાવિષે,

અવલોક્યો રાતો આભ ચડીને અગાશિયે;

જાણે કે કિન્લાક સુબો જગત તજી જવાથી,

ભૂમિએ ભગવો ભેખ ઓઢ્યો છે ઉદાસિયે;

સૂર્ય શશિ સામસામા પશ્ચિમ પૂરવ પાસે,

તેની ઉપમા તો તેવા તર્કથી તપાસિયે;

જોગણી બણી જરૂર જાણે દલપતરામ,

કાંધે ધરી કાવડ ધરણી ધાઈ કાશીયે.

વાલાના વિજોગવાળી વેદનાની વિગત તો,

જે જને જાણેલી હોય તે જ જન જાણશે;

પ્રસવની પીડા અપ્રસુતા તો પીછાણે નહિ,

પ્રસવની પીડા તો પ્રસુતા જ પીછાણશે;

ઘાયેલના ઘટતણી ઘાયેલ ઘણીક જાણે,

અવર તો એ વિષે અંદેશો ઉર આણશે;

દાદુરનું દુઃખ દેખી દાખે દલપતરામ,

હાડિયો તો હશી ખેલી ખેલ તે વખાણશે.

(ઇંદ્રવિજ્ય છંદ)

ગામ ગરાસ ધરાધન ધામની, ખોટનું દુઃખ ખરૂં પણ ખોટું;

સંતતિહીન કુટુંબ કુસંપનું, છાતિતણું દુઃખ તે પણ છોટું;

ક્રોડ રિપૂતણું કોણ ગણે, કદી ચોગણું આવી ચઢી દુખ ચોટ્યું;

મેં મનમાં અનુમાન કર્યું, દુખ મિત્રવિજોગનું સર્વથી મોટું.

(દોહરો)

પૂછો ચાહિ ચકોરને, પૂછો જળચર કાય;

કાંતો પૂછો કમળને, સ્નેહિ ગયે શું થાય?