રેખ્તા
હિન્દવી
સૂફીનામા
રાજસ્થાની
ઝવેરચંદ મેઘાણી
(ખેડૂતની સ્ત્રી ખાંસીના રોગમાં પીડાતા બાળને હીંચોળતી ગાય છે)
ખાંસી ખા મા રે! ખાંસી ખા મા!
ઊંચે સાદે ઉધરસ ખા મા રે! ખાંસી ખા મા!
શેઠિયો સાંભળશે તો ભાડા સારુ બાઝી મરશે :
દીકરા! તું દુશ્મન થા મા રે! ખાંસી ખા મા!
સંઘીડો સાંભળશે તો લેણા સારુ લોહી પીશે :
કળથી નથી ખેતરાંમાં રે! ખાંસી ખા મા!
આખો દા'ડો ધાવું ધાવું-ભૂખ્યાં ધાવણ ક્યાંથી લાવું!
શું ચૂસતો ચામડામાં રે! ખાંસી ખા મા!
વેદના જો ન ખમાતી, દબાવી રાખવી છાતી :
'મામ મામ કહી માથું ખા મા રે! ખાંસી ખા મા!
ભૂખથી તો રોગ જાવે, મીઠી મીઠી નીંદર આવે!
ઘોંટાઈ રહે ઘોડયામાં રે! ખાંસી ખા મા!
મા'જન દેતા ધરમાદા, તોયે શેનાં મરો માંદાં!
પૂર્વે કર્યાં પાપ-કામાં રે! ખાંસી ખા મા!
લીલાપીળા સીસામાંથી ઝીણામોટા આંકા માપી,
દવા પાય દાગતર મામા રે! ખાંસી ખા મા!
ઓસડ સાટુ આઠ આના, આપ્યા એને છાનામાના :
મૂકશે નળી કાળજામાં રે! ખાંસી ખા મા!
બાપો તારો તારે પાપે, પાણાખાણે પા'ણા કાપે :
નૂરિયો લખે ખોટાં નામાં રે! ખાંસી ખા મા!
કૂડિયાએ દાડી કાપી, ઘાસેલી બે આની આપી :
માજિસ્ટ્રેટ એની વહુના મામા રે! ખાંસી ખા મા!
ઊંચે સાદે ઉધરસ ખા મા રે!
ખાંસી ખા મા!
મારી રે વિપદના વિસામા રે!
ખાંસી ખા મા!
ખાંસી ખા મા રે!
ખાંસી ખા મા!
સ્રોત
- પુસ્તક : સોના નાવડી (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 111)
- સંપાદક : જયંત મેઘાણી
- પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી
- વર્ષ : 1997