રેખ્તા
હિન્દવી
સૂફીનામા
રાજસ્થાની
ઝવેરચંદ મેઘાણી
મને સાગરપાર બોલાવી, ઓ બ્રિટન!
આદરમાનભર્યાં દઈ ઇજન,
બાંધવતા કેરાં બાંધીને બંધન -
આખર આજ મતિ બિગડી :
રૂડી શ્વેત ધજા રગદોળી રહી!
અયિ! અમૃત ચોઘડિયાં ગડિયાં,
ત્યારે કેમ હળાહળ ઘોળી રહી?
મારા કોલ પળાવવા કારણિયે,
ખાંડ્યા ખેડૂતોને મેં તો ખાંડણીએ,
એનાં ધાન લીધાં કણીએ કણીએ;
'ખપી જાઓ, વીરા મારા, નેકીને ખાતર!'
- એમ ઘૂમ્યો વીનવી વીનવી;
ત્યારે, વાહ સુજાન! ઇમાનદારી કેરી
વાત તારે તો નવી ને નવી!
હું 'સુલેહ! સુલેહ! સુલેહ!' રટ્યો,
નવ નેકીને પંથેથી લેશ હટ્યો,
દિલે તારેથી તોયે ન દંશ મટ્યો.
તું 'ડરાવ! દબાવ! રિબાવ' વિના
બીજો દાવ એકેય શીખી જ નથી!
તુંને શું કહું, માનવની જનની!
વશ થાય પશુ પણ વા’લપથી!
મારા ખેડુને માર : મને તહીં મે’ફિલ!
આંહીં ગોળીબાર : ત્યાં કુજે કોકિલ!
આંહીં કાળાં કારાગાર : ત્યાં મંજિલ!
ખૂબ સહ્યાં અપમાન, ગળ્યાં વિષપાન;
હવે મને રોકીશ ના!
મારાં સ્થાન માતા કેરી ઝૂંપડીએ :
મને મે’ફિલમાં, ઘેલી, ગોતીશ ના!
અહીં છે, અહીં છે - મુગતિ અહીં છે;
નથી ત્યાં, નથી ત્યાં, બીજે ક્યાં -અહીં છે;
પ્યારી મા-ભૂમિની ધરતી મહીં છે.
એને શોધીશ ના, દિલ! સાગરપારની
તેજભરી તકરાર વિષે;
એનો રાખીશ ના ઇતબાર હવે
બીજી વાર કો કોલ-કરાર વિષે!
વળી જાઓ રે વ્હાણ વિદેશ તણાં!
મારે હૈયે તો કોડ હતાય ઘણા
સારી સૃષ્ટિના સંત-સમાગમના;
મારે હોંશ તો ખાસ હતી મારા ખૂનના
પ્યાસી જનોના મિલાપ તણી;
મારે હામ હતી ભૂખ્યા સિંહોની બોડમાં
પેસીને પીઠ પંપાળવાની.
મહાસિંધુની ઓ લહરી લહરી!
તમ બિન્દુએ બિન્દુની જીભ કરી
વદજો સારા વિશ્વને તીર ફરી—
જગ-બાંધવતા કેરા વૈરીજનોને ન
ગાંધીનું પ્રેમ-પ્રયાણ ગમ્યું;
દારૂગોળાના વારસદારને નગ્ન
ફકીરનું નેત્રસુધા ન ગમ્યું.
સ્રોત
- પુસ્તક : સોના નાવડી (પૃષ્ઠ ક્રમાંક 82)
- સંપાદક : જયંત મેઘાણી
- પ્રકાશક : ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી
- વર્ષ : 1997